Er öruggt að aka á Íslandi? Það sem opinberu tölurnar segja

Það sem opinberu tölurnar segja

Samgöngustofa heldur slysaskrá sem byggir á lögregluskýrslum, og Rannsóknarnefnd samgönguslysa (RNSA) rannsakar banaslys í umferðinni. Alvarlega slasaður telst sá sem hlýtur til dæmis beinbrot, heilahristing eða innvortis meiðsl og þarf yfirleitt að dvelja á sjúkrahúsi (Samgöngustofa).

• 2025: 10 létust í 10 banaslysum og 182 slösuðust alvarlega, en árið 2024 létust 13 og 228 slösuðust alvarlega (RNSA, Samgöngustofa).
• Erlendir ferðamenn: einn ferðamaður lést og 34 slösuðust alvarlega árið 2025, en um 2,27 milljónir ferðamanna fóru um Keflavíkurflugvöll: 15,4 látnir eða alvarlega slasaðir á hverja milljón ferðamanna (meðaltal tíu ára: 18,9). Af þeim 115 sem létust í umferðinni 2016–2025 voru 22 erlendir ferðamenn.
• Hverjir óku: erlendir ferðamenn óku 3 af 14 ökutækjum sem komu við sögu í banaslysum ársins 2025 og 29 af 219 ökutækjum í slysum þar sem fólk slasaðist alvarlega.
• Hvernig banaslys verða: árin 2016–2025 voru útafakstur og bílveltur (32 af 104 banaslysum) og framanákeyrslur (30) langalgengustu tegundirnar.
• Samanburður við Evrópu: á Íslandi létust 2,6 á hverja 100.000 íbúa árið 2025; í norrænum samanburði Samgöngustofu voru það 2,3 í Danmörku, 2,0 í Noregi og Svíþjóð og 3,3 í Finnlandi. Samkvæmt Samgöngustofu var Ísland í sjötta sæti meðal Evrópuþjóða árið 2025 þegar horft er til fjölda látinna miðað við höfðatölu, og í fimmta sæti árin 2021–2025.

Eitt sýna tölurnar ekki: hjálpin getur verið langt undan. Á köflum hringvegarins getur sjúkrabíll verið allt að klukkustund á leiðinni, og lengur á afskekktari stöðum (Vegagerðin, á ensku), svo það skiptir enn meira máli hér að koma í veg fyrir slysið.

Hætturnar sem eru sérstakar fyrir Ísland

Vegagerðin bendir á að mörgum sem koma hingað í fyrsta sinn þyki hlutar vegakerfisins mjög frábrugðnir því sem þeir þekkja (Vegagerðin, á ensku). Þetta eru hætturnar sem opinberu ráðin snúast aftur og aftur um, og það sem gott er að segja gestunum um hverja þeirra:

• Einbreiðar brýr. Þær eru enn algengar, líka á hringveginum, þar sem þær eru 26 eftir að nýr vegarkafli um Hornafjörð var opnaður 24. júní 2026 (Stjórnarráðið) en voru 140 árið 1990 (Vegagerðin, á ensku). Sá sem kemur fyrr að brúnni á réttinn, en það borgar sig að hægja snemma á og sjá hvað hinn ökumaðurinn ætlar sér (Safetravel, á ensku). Vegagerðin hefur lækkað hámarkshraða við einbreiðar brýr niður í 50 km/klst. þar sem ársdagsumferð er 300 bílar eða meira; á fáfarnari vegum getur verið hvorki lækkaður hraði né viðvörunarmerki, og eftir slys árið 2024 lagði Rannsóknarnefnd samgönguslysa til öryggisúttekt á merkingum við einbreiðar brýr (RNSA). Á merkinu stendur Einbreið brú: Umferðarmerki.
• Laus möl þar sem malbikið endar og í vegköntum. Hægja þarf á áður en farið er af malbiki yfir á möl, því dekkin geta misst gripið og á miklum hraða er auðvelt að missa stjórn á bílnum (Safetravel). Rannsóknarnefnd samgönguslysa minnir á að viðnám malarvega er minna en á bundnu slitlagi og að hætta er á að missa stjórn á bíl ef ekið er úr hjólförunum í lausamöl nærri vegöxl (RNSA). Hámarkshraði á möl er 80 km/klst. og hann er hámark, ekki markmið: Malarvegir og framrúður.
• Bílar sem stöðvaðir eru á veginum til að taka myndir eða horfa á norðurljós. Samgöngustofa segir mörg slys hafa orðið þegar ökumenn stöðvuðu á miðjum vegi til að taka myndir (Samgöngustofa). Aðeins á að stöðva þar sem hægt er að fara alveg út af veginum, helst á bílastæði. Í myrkri sjá aðrir ökumenn varla fólk á veginum og illa kyrrstæðan bíl: aldrei á að stöðva á veginum eða á óöruggum stað í vegkantinum, og ekki ganga út á veginn til að taka myndir (Safetravel, á ensku). Hvar gott er að horfa: Norðurljós á bíl.
• Kindur og annað búfé. Búast má við kindum á vegum eða við þá, og stundum hrossum eða kúm. Sé lamb öðrum megin vegar og kind hinum megin þarf að aka mjög varlega, því líklegt er að annað hlaupi til hins þegar bíll nálgast (Safetravel). Samkvæmt slysaskrá Samgöngustofu var ekið á dýr í 191 tilviki árið 2025: í tveimur urðu lítil meiðsl, í hinum aðeins eignatjón. Verði óhapp á að tilkynna það lögreglu og okkur; engin vernd nær til tjóns sem dýr eiga hlut að (leiguskilmálar 19 og 36(d)).
• Hvassviðri og bílhurðir. Hvassviðri, snjókoma, rigning og skafrenningur geta gert akstur erfiðan og stundum hættulegan þótt vegurinn virðist auður (Safetravel, á ensku). Skoða þarf viðvaranir á vedur.is fyrir þann tíma og stað sem á að aka. Í hvassviðri á að leggja bílnum upp í vindinn og halda þétt um hurðirnar (leiguskilmálar 18): Vindur og bílhurðir.
• Hálka, snjór og stuttir dagar. Vegagerðin varar við því að vetrarakstur geti verið hættulegur þeim sem eru óvanir vetraraðstæðum: óútreiknanlegt veður, hálka og stuttur birtutími geta valdið alvarlegum slysum, líka hjá vönum ökumönnum (Vegagerðin, á ensku). Á Suðausturlandi, við Skaftafell, verða 62% slysa á átta vetrarmánuðum þótt sumarumferðin sé nær þreföld (RNSA). Hámarkshraðinn miðast við bestu aðstæður (Safetravel), og fjórhjóladrif hjálpar en kemur ekki í veg fyrir að bíll renni til í hálku (Safetravel). Allir bílarnir okkar eru á vetrardekkjum frá 1. nóvember til 14. apríl (leiguskilmálar 1): Vetrarakstur.
• Þreyta eftir næturflug. Rannsóknarnefnd samgönguslysa bendir á að tímamismunur og næturflug geri marga farþega þreytta við komuna og næstu daga, og vísar í evrópska skýrslu um að svefnleysi og þreyta séu veigamikill orsakaþáttur í 15–20% alvarlegra umferðarslysa (RNSA). Gott er að hvílast áður en ekið er langt, stoppa að minnsta kosti á um 100 km fresti og, ef augun fara að lokast, stöðva á öruggum stað utan vegar og blunda í um 15 mínútur (Safetravel, á ensku): Fyrsti dagurinn eftir flug.
• F-vegir og ár. Fjallvegir (F-vegir) opna oft ekki fyrr en seint í júní eða snemma í júlí, og lokanir verður að virða (Vegagerðin, á ensku). Aðeins fjórhjóladrifnum bíl sem staðfest er í bókun að sé leyfður á F-vegum má aka þar, aðeins þegar vegirnir eru opinberlega opnir og aldrei á þeim F-vegum sem skilmálar okkar banna öllum bílum, svo sem F26, F88 og F910 (leiguskilmálar 16). Akstur út í eða yfir á er alfarið á eigin áhættu: engin vernd nær til þess og leigutaki greiðir fullan viðgerðarkostnað eða verðmæti bílsins, auk dráttar (leiguskilmálar 17). Utanvegaakstur er bannaður (Samgöngustofa): Hálendisvegir (F-vegir).
• Hraði, myndavélar og grunnreglurnar. Hámarkshraði er 30–50 km/klst. í þéttbýli, 80 km/klst. á malarvegum og 90 km/klst. á bundnu slitlagi utan þéttbýlis, og alltaf þarf að haga hraða eftir aðstæðum og umferð; hraðamyndavélar eru víða um land og sektin er send skráðum eiganda (Ísland.is, á ensku); á bílaleigubíl berst hún leigutaka í gegnum okkur (leiguskilmálar 22). Ljósin kveikt allan sólarhringinn, belti í hverju sæti, síminn aðeins handfrjáls (Samgöngustofa) og ekkert áfengi: mörkin eru 0,2‰, svo ekki einu sinni einn drykkur (Safetravel). Hámarkshraði og sektir: Hámarkshraði og sektir.

Svona er öruggur akstursdagur skipulagður

1. Skoða færð og veður áður en lagt er af stað, og aftur yfir daginn á veturna: færð, lokanir og ástand vega á umferdin.is, veðurviðvaranir á vedur.is og tilkynningar á safetravel.is (Safetravel). Leiguskilmálarnir okkar gera líka ráð fyrir því (18). Kortaforrit sýna ekki alltaf lokaða eða ófæra vegi (Safetravel).
2. Skipuleggja eftir birtunni. Í kringum vetrarsólstöður er sól á lofti aðeins um fjórar klukkustundir í Reykjavík (Almanak Háskóla Íslands): lengri leiðir á að aka í birtu (mánaðatafla: Vetrarakstur). Á sumrin geta björtu næturnar falið þreytuna þangað til hún hellist skyndilega yfir (Samgöngustofa).
3. Hafa dagleiðirnar hæfilegar. Ekki skipuleggja of langa daga (Safetravel): stoppa að minnsta kosti á um 100 km fresti og skiptast á að keyra ef ökumenn eru tveir; aðeins ökumenn sem eru skráðir í leigusamninginn mega aka (leiguskilmálar 15).
4. Skilja eftir ferðaáætlun á safetravel.is áður en farið er á afskekkta staði: þar fær Slysavarnafélagið Landsbjörg það sem þarf til að hefja leit eða björgun, og skráður er tengiliður sem er ekki með í ferðinni.
5. Hafa símann tilbúinn. Setja upp 112 Iceland-appið: þegar það hefur samband við 112 sendir það staðsetninguna. Farsímanetin hér eru nú eingöngu 4G og 5G og sumir símar sem keyptir eru erlendis geta átt erfitt með að ná sambandi við 112; prófa má símann með því að hringja í 1280, aldrei í 112 (Neyðarlínan, á ensku).
6. Á veturna: halda tankinum vel fullum og hafa hlý föt, vatn og nesti með: vegum getur verið lokað fyrirvaralaust þegar óveður skellur á (Vegagerðin, á ensku), og Vegagerðin ráðleggur að hafa neyðarbúnað með í för (Vegagerðin, á ensku). Hvar á að taka eldsneyti: Eldsneyti og greiðsla við dælu.
7. Bíða eða snúa við þegar aðstæður versna. Lokaður vegur er lokaður (Safetravel). Verði veður og færð of erfið er best að bíða á öruggum stað þar til lægir (Safetravel). Ef lokun vegar eða veðurviðvörun tefur skil bílsins á að láta okkur vita: þá telst það ekki heimildarlaus notkun, en tíminn er samt innheimtur (leiguskilmálar 12).

Það sem Ring Road Cars gerir

Við getum ekki gert vegina öruggari, en þetta er skrifað í leiguskilmálana okkar:

• Skoðun bílsins með leigutaka. Áður en ekið er af stað skoðum við bílinn saman, skráum allar fyrirliggjandi skemmdir í ástandsskýrslu ökutækis sem leigutaki undirritar, og sendum ljósmyndir og 360° myndskeið af bílnum (leiguskilmálar 10).
• Reglurnar kynntar við afhendingu. Við kynnum leigusamninginn og upplýsum erlenda leigutaka um íslenskar umferðarreglur og umferðarmerki, bann við utanvegaakstri, akstur yfir ár og dýr á vegum (leiguskilmálar 30).
• Vetrardekk á öllum bílum frá 1. nóvember til 14. apríl, innifalin í leigunni (leiguskilmálar 1).
• Aðstoð allan sólarhringinn. Öllum leigum fylgir aðstoð 24/7 vegna bilana og neyðartilvika í síma +354 779 9499 (leiguskilmálar 50). Í neyð á fyrst að hringja í 112. Hringja þarf í okkur áður en önnur aðstoð eða viðgerð er útveguð: viðgerðir án heimildar eru ekki endurgreiddar.
• Bilun sem er ekki leigutaka að kenna: við vélarbilun eða bilun vegna eðlilegs slits er vegaaðstoð ókeypis, þar á meðal dráttur og annar bíll í staðinn svo fljótt sem með sanngirni er unnt (leiguskilmálar 51). Eftir óhapp: Óhöpp og bilanir.

Spurningar um öruggan akstur á Íslandi